Παναγίτσα, (Τσιοτάκι, Τσιοτούλι), Τρικάλων, (24330), τ.κ.:

(Σκόπιμο είναι να αναφερθεί πως πολλές φωτογραφίες λήφθηκαν από την ομάδα του χωριού στο FB, Panagitsa..4ever(TΣΙΟΤΟΥΛΙ), με την επισυναπτόμενη διεύθυνση, (link), με σκοπό την προβολή του χωριού, της ομάδας, αλλά και την πλαισίωση και τεκμηρίωση των κειμένων, με φωτογραφικό υλικό)

Γενικές πληροφορίες
Το χωριό Παναγίτσα με 250 μόνιμους κατοίκους, ευρισκόμενο μεταξύ Λαρίσης και Τρικάλων, απέχον περί τα 25 χλμ., ανατολικά των Τρικάλων, αναπτύσσεται στα ριζά της οροσειράς των Αντιχασίων, (της κορυφής με  τοπωνύμιο, Πετρωτός). Βρίσκεται δε σε υψόμετρο 110μ. και ανήκει στο Δήμο Φαρκαδόνας.
Παναγίτσα ή παλαιά «Τσιοτούλι», ονομασίες προερχόμενες: α) Η μεν πρώτη από την Παναγία, (όπου σε απόσταση 1500μ., υπάρχει και το μοναστήρι της Ζωοδόχου Πηγής), β) Η δε δεύτερη είναι υποκοριστικό της ονομασίας «Τσιότι» = Φαρκαδόνα και η Παναγίτσα ως όμορο χωριό που απέχει περί τα 2 χλμ., από τη Φαρκαδόνα, είναι μικρότερο και κάποια περίοδο υπαγόταν στη Φαρκαδόνα, ονομάστηκε «Τσιοτάκι ή Τσιοτούλι», δηλαδή μικρό «Τσιότι».
Στο κέντρο του χωριού υπάρχει η πλατεία, όπου παλαιά στη θέση της υπήρχε μία αλάνα, με ένα μεγάλο

δέντρο, (μάλλον Ακακία), και μία «λάκα», λακκούβα, όπου σε αυτό το χώρο έβρισκαν τη χαρά τα παιδιά.
Έπαιζαν ποδόσφαιρο, μικροί – μεγάλοι, παιδικά παιχνίδια αγόρια – κορίτσια και οι ηλικιωμένοι καθόταν γύρω – γύρω , έξω από τα σπίτια τους, για να επιτηρούν.
Στην ΒΑ πλευρά της πλατείας υπήρχε και υπάρχει το παλαιό κοινοτικό γραφείο. Κοντά σε αυτό υπήρχε η κοινοτική βρύση, όπου πήγαιναν οι κάτοικοι και με τη σειρά γέμιζαν τα «λαήνια και τους τενεκέδες» με πόσιμο νερό, (υπήρχε δε και το σχετικό έθιμο, του «αμίλητου νερού»). Υπήρχαν επίσης και άλλες βρύσες σε άλλα σημεία, (όπως κοντά στο σχολείο και στη γωνία του σπιτιού του «Τσαρούχα»), το δε νερό πήγαζε, λίγο πιο επάνω, από την τοποθεσία που βρίσκεται το μοναστήρι και ερχόταν στο χωριό με αγωγούς, όπου στην πορεία του παρεμβαλλόταν μικρά υδραγωγεία. Το πρώτο και μεγαλύτερο υδραγωγείο υπήρχε, έξω από το μοναστήρι.
Στην ΝΑ πλευρά της πλατείας, υπήρχε ένα πηγάδι και ένας μεγάλος πλάτανος, ο οποίος άπλωνε τις ρίζες του ως το πηγάδι και συνεχώς δημιουργούσε πρόβλημα, αλλά συγχρόνως παρείχε και δροσιά στους θαμώνες του καφενείου, του Λεωνίδα Μπούρη. Επίσης κοντά στον πλάτανο υπήρχε μία μεγάλη χαρακτηριστική λευκή πέτρα, (λαξευμένη σε σχήμα κύβου), η ποία χρησιμοποιείτο κατά το δοκούν. 

Στο πηγάδι είχαν τοποθετήσει μία μεγάλη χειροκίνητη αντλία, (την τουλούμπα), για να αντλούν νερό, το οποίο με αγωγό όδευε προς κάποιες μικρές δεξαμενές, (τις κοπάνες), όπου ο κάθε χωρικός μπορούσε να ξεδιψάσει τα ζώα του.

Στη νότια πλευρά της πλατείας, υπήρχε το παραδοσιακό καφενείο του Κωνσταντίνου Παπαϊωάννου, όπου υπάρχει και σήμερα, αλλά τείνει να ερειπωθεί.

Επίσης σήμερα μπορούμε να συναντήσουμε και κάποια παραδοσιακά σπίτια, ισόγεια ή διώροφα, (ανώγια και κατώγια), με τους βοηθητικούς τους χώρους. Σπίτια πλινθόκτιστα, πετρόκτιστα, αυλόπορτες, φούρνους, πλυσταριά, στάνες, αλλά και μεμονωμένα σε κάθε νοικοκυριό μπορούμε να βρούμε: παραδοσιακά εργαλεία, υφαντά, ραπτομηχανές και διάφορα άλλα είδη χρήσης ή γεωργικά εργαλεία, καθότι το χωριό ήταν και είναι κυρίως αγροτικό, όπου σε δεύτερη μοίρα έρχεται η κτηνοτροφία.

Άλλες παραδοσιακές ασχολίες ήταν του: μελισσοκόμου, καροποιού, ξυλουργού, σιδηρουργού, κτίστη, βοσκού, κεραμοποιού, αμπελουργού.

Ένας άλλος τόπος συγκέντρωσης και παιχνιδιού, αλλά και τόπος αλωνιού, ήταν ο χώρος της Αγίας Παρασκευής, με τους πανύψηλους φτυλιάδες και την αλάνα, που απλόχερα πρόσφερε χώρο παιχνιδιού και παιδικής ξεγνοιασιάς. Την περίοδο του θέρους, ο τόπος αυτός μετατρεπόταν σε αλώνι, όπου ο κάθε χωρικός που θέριζε το σιτάρι του, το μετέφερε εκεί, στοιβάζοντάς το σε θημωνιά, μέχρι να έλθει η σειρά του να το αλωνίσει, στη σταθερή αλωνιστική μηχανή, που τοποθετούσαν εκεί για τις ανάγκες αλωνίσματος των σιτηρών του χωριού.

Τρίτος χώρος, αλλά κυρίως βοσκότοπος, με πολύ πράσινο και πηγαία νερά, αλλά και μικρό ποταμάκι επονομαζόμενο «Γκάλιας», υπήρχε λίγο πιο μακριά από το χωριό, με την ονομασία, «Τσαΐρι». Εδώ έφερναν τα ζώα για να βοσκήσουν. Επίσης παλαιά, ο κάθε αγρότης που ήθελε να αλωνίσει τα σιτηρά του, έφτιαχνε εδώ αλώνι και με τα ζώα και τη βοήθεια  του δοκανιού, αλώνιζε.
Υπήρχε δε και η «λάκκα», ένας χώρος όπου λίμναζαν νερά και στον γύρω χώρο υπήρχαν πολλές λυγαριές όπου συχνά εγκαθίσταντο τσιγγάνοι, οι οποίοι εκμεταλλευόμενοι τις φυσικές πρώτες ύλες κατασκεύαζαν κοφίνια, γαλίκια, σκούπες, καλάθια κ.λπ. Υπήρχαν δε και ντόπιοι που ασκούσαν εποχικά την ίδια δουλειά.
Υπήρχε και δεύτερη, μικρότερη λάκκα, η οποία είχε κοκκινόχωμα και έπαιρναν οι χωρικοί για ανάγκες, όπου χρειαζόταν αυτό, (π.χ. παλάμιζαν παλαιά τα δάπεδα των οικιών, τα οποία ήταν χωμάτινα).
Λίγο πιο πέρα από τον Άγιο Νικόλαο, (υπήρχαν και εδώ λιμνάζοντα ύδατα και πολλές λυγαριές), υπήρχε το ανάχωμα και ένας ξεροπόταμος, η «Γκομνούσια», όπου πολλές φορές ξεχείλιζε ή έσπαζε το ανάχωμα, (δίκην φράγματος. όπου στην κορυφή του υπήρχε στενός δρόμος, με απότομες κατηφοριές και ανηφοριές, όπου έτρεχαν και έπαιζαν με τα ποδήλατα τα παιδιά), και δημιουργούσε πλημμύρες στο δυτικό οικισμό του χωριού, (τα Πετρέικα), όπως και δύο άλλα ρέματα, (χείμαροι), στα οποία όταν έβρεχε, έρεε πολύ νερό απότομα και καθίσταντο επικίνδυνα. Το ένα ερχόταν πιο πάνω και ΒΑ του συνοικισμού «Γκολακέικα» και κατέληγε στη «λάκκα», το δε δεύτερο από το μοναστήρι και την πίσω μεριά του βουνού, «Αλεξιάτικο», συν τα παράπλευρα ρέματα, ενώνονταν όλα και κατέληγαν σε ένα, λίγο πριν το σχολείο. Το δε νερό που έρεε εντός των, (αφού διερχόταν μπροστά από τα Τζωρτζέικα, έστριβε αριστερά, ανατολικά, στο ύψος του σπιτιού του Γιάτρουλα), κατέληγε στην ΝΑ πλευρά του χωριού, προς την τοποθεσία «μπιλίκια».
Ο Άγιος Νικόλαος, βρίσκεται στην ΒΔ πλευρά του χωριού και σε μικρή απόσταση από αυτόν, με κατεύθυνση Β, (δηλαδή προς το έτερο γειτονικό χωριό το Γριζάνο), υπήρχε και υπάρχει η τοποθεσία «Γαλανή». Εδώ υπήρχε μία ρεματιά, η οποία έφερνε νερό, από τα βουνά, τα οποία βρίσκονται ανατολικά της «Γαλανής» και σε κάποιο σημείο, υπήρχε ένας διευρυμένος χώρος, δίκην λίμνης, όπου αρκετοί νεαροί της εποχής, έκαναν κολύμβηση. Η δε «Γαλανή», είχε πηγές και από εκεί ξεκινούσε νέα ρεματιά, όπου ενώνονταν με την «Γκομνούσια», η οποία στη συνέχεια κατευθυνόταν προς την Αγία Αικατερίνη.

Τοπωνύμια

  1. Βουνό Αλεξιάτικο, (Βουνό όπου πλησίον του βρισκόταν το σπίτι του Αλέκου Σταμουλάκη και προφανώς με αυτό τον τρόπο, γινόταν προσδιορισμός της τοποθεσίας).
  2. Βουνό Μαραμπέλο
  3. Τοποθεσία Σκοποβολή, (τοποθεσία, όπου κάποια περίοδο έκανε σκοποβολή ο στρατός).
  4. Τοποθεσία Μεταλλείο, (τοποθεσία όπου υπήρχαν αργιλικά μεταλλεύματα).
  5. Τοποθεσία Μπιλίκια
  6. Οικισμός Γκολακέικα, (τοποθεσία όπου κατοικούσαν χωρικοί με το αντίστοιχο επώνυμο).
  7. Οικισμός Αλεξιάτικα, (τοποθεσία όπου κατοικούσαν χωρικοί με το αντίστοιχο επώνυμο).
  8. Οικισμός Μπελτσέικα, (τοποθεσία όπου κατοικούσαν χωρικοί με το αντίστοιχο επώνυμο).
  9. Οικισμός Πετρέικα, (τοποθεσία όπου κατοικούσαν χωρικοί με το αντίστοιχο επώνυμο).
  10. Τοποθεσία Αγίας Παρασκευής, (τοποθεσία της οποίας η ονομασία προέρχεται από την υπάρχουσα ομώνυμο εκκλησία).
  11. Τοποθεσία Τσιαΐρι, (Τα λιβάδια, οι βοσκότοποι, εκτάσεις επίπεδες με βλάστηση χαμηλού ύψους χόρτων και θάμνων).
  12. Τοποθεσία Ρουμάνια
  13. Όρος Πετρωτός, (βουνό που κατά κύριο λόγο αποτελείται από πέτρα και ελάχιστη βλάστηση).
  14. Τοποθεσία Πάτωμα, (η κορυφή του βουνού Πετρωτός, είναι πεπλατυσμένη, ίσια, ισιάδι, ίσιωμα, σαν δάπεδο, πάτωμα).
  15. Τοποθεσία Γαλανή, (ονομασία προερχόμενη, ίσως από τα καθαρά – γαλανά νερά, που ανάβλυζαν στην περιοχή. Έπαιρναν δε αυτή την απόχρωση, λόγω της υπάρξης ανάλογων χρωματικών αποχρώσεων, πετρωμάτων).
  16. Τοποθεσία Γκάλια, (ονομασία προερχόμενη από το ομώνυμο ποταμάκι).
  17. Τοποθεσία Δεντρούλι
  18. Τοποθεσία Γκλίσματα
  19. Τοποθεσία Γύφτισσα
  20. Τοποθεσία Αμπέλια, (τοποθεσία όπου υπήρχαν πολλά αμπέλια).
  21. Τοποθεσία Παλιώστρατα ή Αλώνια, (τοποθεσία όπου και εδώ στήνανε χώρους για αλώνια).
  22. Τοποθεσία Βούζια, (εδώ υπήρχαν πολλά βούζια, απ’ όπου πήρε την ονομασία και η περιοχή).
  23. Τοποθεσία Μπαξέδες – Λαχανόκηποι, (κοντινά προς το χωριό μικρά αγροτεμάχια, τα οποία χρησιμοποιούντο για λαχανόκηποι).
  24. Τοποθεσία Φτυλιάς
  25. Τοποθεσία Βουστιριανά, (αγροτεμάχια, ανήκοντα σε χωρικούς, αλλά ευρισκόμενα σε τοποθεσία, όπου τα περισσότερα αγροτεμάχια ανήκαν σε κατοίκους του χωριού, Βουστήρ’).
  26. Τοποθεσία Παναγία, (εκεί υπήρχε ομώνυμη εκκλησία).
  27. Τοποθεσία Γριζανίτκα, (αγροτεμάχια, ανήκοντα σε χωρικούς, αλλά ευρισκόμενα σε τοποθεσία, όπου τα περισσότερα αγροτεμάχια ανήκαν σε κατοίκους του χωριού, Γριζάνο).
  28. Τσιουλάν’ τρύπα, (σπηλιά ευρισκόμενη στο βουνό Πετρωτός, λίγο πριν φτάσουμε στην κορυφή, στο»πάτωμα», με πρόσβαση, (είσοδο), οριζόντια, όπου συγκεντρώνονταν πολλές νυχτερίδες).
  29. Μπιαδούλ’, (δεξιά της προηγούμενης σπηλιάς και αριστερά του «κομμένου», υπάρχει ένα άλλο σπήλαιο, αλλά η προσέγγισή του είναι κάθετα προς το έδαφος, (ως πηγάδι), είναι αναγκαία η χρήση σχοινιών για κατάβαση και αναρρίχηση).
  30. Κομμένο, (σημείο όπου σταματάει απότομα η φυσική συνέχεια της κορυφογραμμής, σχηματίζοντας γκρεμνό και από τις δύο πλευρές του βουνού και φυσικά χαράδρα).

Λαογραφικά ενδιαφέροντα

  • Παραδοσιακές οικίες.
  • Παραδοσιακά είδη οικιακής χρήσης.
  • Παλαιό μοναστήρι και περιβάλλοντας χώρος, (Το τοπωνύμιο πήρε από την Παναγία, γιατί σε απόσταση περίπου 1.500 μέτρων βρίσκεται το εξωκλήσι της Ζωοδόχου Πηγής, στα Β.Α. του συνοικισμού το οποίο γιορτάζει την Παρασκευή της Διακαινησίμου μετά το Πάσχα. Κατά μία εκδοχή το εξωκλήσι ήταν το Μοναστήρι από το οποίο διεσώθη μόνο το Καθολικό, το οποίο συντηρείται σε καλή κατάσταση, είναι δε γεμάτο από τοιχογραφίες αγίων που χρονολογούνται από το 1834. Η Ιερά Μονή της Ζωοδόχου Πηγής υπολογίζεται ότι χτίστηκε πριν το 1761μ.Χ, τα κελιά του κάηκαν το 1949. Εδώ και μερικά χρόνια έγιναν κάποιες προσπάθειες να ζωντανέψει ξανά το μοναστήρι, ήλθε κάποια περίοδο ένας καλόγερος και σήμερα υπάρχει μία καλογριά ).
  • Τοποθεσία «μπιλίκια», (πηλίκια=πηλός), «κεραμαριό», (κεραμιδιό).
  • Παραδοσιακό πανηγύρι της Ζωοδόχου Πηγής, (την Παρασκευή, μετά το Πάσχα).
  • Γριά (Μανιά) μαρμαρωμένη, στο βουνό «Μαραμπέλο», (υπάρχει και σχετικός μύθος για αυτή).
  • Έθιμα του γάμου, (ο φούρνος, τα ξύλα, τα προζύμια, τα καλέσματα, το γκριντίρ΄, τα προικιά, οι μράτιμοι, η κουλούρα, το σπάσιμο του ποτηριού, το σίδερο, το τραπέζι, τα δώρα, ο κουμπάρος, οι γονείς, οι συγγενείς, ο πεθερός και η πεθερά, τα παπούτσια στη νύφη κ.λπ.).
  • Παραδοσιακά παιχνίδια: α) Αγοριών, (Το σχοινί, Το στεφάνι, Η τσιλίκα, , Τα σέγκια, Το λουρί το σιμσί, Η μακρυά γαϊδούρα, Το μπίζ, Το γκατζιλάρ’, Ο μπίτσκας, Οι βόλοι), β) Μεικτά, (Τα χελιδονίσματα,  Οι αμάδες, Το κρυφτό,  Η μέλισσα, Το μαντηλάκι, Το κουτσό,  Οι πετρούλες, Το κυνηγητό, Ένα λεπτό κρεμμύδι). [ Τα παιχνίδια Τσιλίκα και Μπίτσικα, τα παιδιά έπαιζαν, συνήθως στην τοποθεσία που βρίσκεται νότια του δημοτικού σχολείου και έξω από τα Τζωρζέικα, (σπίτια)].

Δραστηριότητες

  • Πεζοπορία.
  • Ορειβασία, (αυτοσχέδια), προς την κορυφή του Πετρωτού, όπου θα βρει κάποιος την «Τσιουλάν τρύπα», το «’μπιαδούλ’» και το «πάτωμα», («ισιάδ’»).

Πανηγύρια – Εκδηλώσεις

  • Παραδοσιακό πανηγύρι της Ζωοδόχου πηγής, (την Παρασκευή της Διακαινησίμου, μετά το Πάσχα).
  • Παλαιά έκαναν «Αγριπνιά», στην Αγία Παρασκευή, (από το βραδάκι της προηγούμενης ημέρας), και ακόμη πιο παλαιά, (την τρίτη ημέρα του Πάσχα, αφού λειτουργούσε ο παππάς), στήνανε χορό οι γυναίκες και τα κορίτσια και τραγουδούσαν διάφορα τραγούδια, όπως και το: «Μες την Αγιά Παρασκευή, κοιμάται κόρη μοναχή, κοιμάται κι΄ονειρεύεται, πως την αυγή παντρεύεται, …» . Αγριπνίες έκαναν και στον Άγιο Νικόλαο και στο μοναστήρι της Ζωοδόχου Πηγής, όπου εδώ στήνανε χορό την δεύτερη ημέρα του Πάσχα, τραγουδώντας το: (» Ήρθαν τα Πασχαλιόγιορτα, …»). Επίσης τη δεύτερη ημέρα του Πάσχα, κατέβαζαν την εικόνα της Παναγίας και λειτουργούσαν σε δύο σημεία του χωριού, ένα στην πλατεία στα Γκολακέικα και δεύτερο στην κεντρική πλατεία. Η εικόνα επέστρεφε στο μοναστήρι την παραμονή της Ζωοδόχου πηγής, αφού ξαναγινόταν η παραπάνω διαδικασία, στην κεντρική πλατεία του χωριού. Στο μεσοδιάστημα, την εικόνα την έπερναν οι χωρικοί στο σπίτι, για να προσκυνήσουν τη Χάρη Της και να ευλογηθεί κατ’ αυτό τον τρόπο το σπίτι , η οικογένεια και να βοηθηθούν στα τυχόν προβλήματα που είχαν.

Αξιοθέατα 

  • Μοναστήρι της Ζωοδόχου Πηγής (1834)
  • Εξωκλήσι της Αγίας Παρασκευής
  • Εξωκλήσι του Αγίου Νικολάου
  • Εκκλησία του Αγίου Δημητρίου (1880)

Καταλύματα

Φαγητό (Ταβέρνες – Εστιατόρια – Παραδοσιακά καφενεία)

  • «Ο Μισόκιλος», (πρώην),  «Ο Μετανάστης», (παλαιό καφενείο), Τηλ: 24330- 22396

Χρήσιμα τηλέφωνα

  • Αγροτικό ιατρείο – Ε.Σ.Υ:
  • Αστυνομία: Τηλ: 24330 – 22222
  • Δήμος:  Τηλ: 350000 –  Fax: 350018

Σημείωση: Όλα τα παραπάνω γραφόμενα, που αφορούν κυρίως ονομασίες συνοικισμών, δεν υφίστανται πραγματικά ως συνοικισμοί, αλλά προέρχονται, (οι ονομασίες τους), από τη διαμονή οικογενειών στον αντίστοιχο χώρο, με το ανάλογο επίθετο ή παρατσούκλι. Γενικώς όπου υπάρχει η κατάληξη, (-έικα), υπόκεινται στα παραπάνω γραφόμενα.

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται.